Słownik pojęć giełdowych

Wybrane pojęcia najczęściej spotykane w informacjach giełdowych.

Asymilacja

Z pojęciem „nowa emisja” związane jest ściśle pojęcie „asymilacja”. Jak już wcześniej wspomniano, akcje są zarejestrowane pod unikalnymi kodami w Krajowym Depozycie Papierów Wartościowych. W przypadku akcji nowej emisji ich kod w depozycie jest inny niż kod akcji tego samego emitenta notowanych już na giełdzie. Wynika to najczęściej z różnych praw, jakie mają właściciele poszczególnych serii akcji. Po zrównaniu się praw z akcji depozyt przeprowadza operację zwaną asymilacją. Asymilacja to połączenie akcji zarejestrowanych pod różnymi kodami i nadanie im jednego kodu – kodu emisji notowanej.

Arbitraż

Koncepcja wykorzystania arbitrażu polega na osiągnięciu zysku przy bardzo małym poziomie ryzyka i wykorzystaniu różnic ceny instrumentu finansowego na dwóch różnych giełdach bądź niewłaściwej relacji pomiędzy instrumentem bazowym a kontraktem terminowym na ten instrument. W przypadku dwóch identycznych instrumentów na różnych giełdach sprawa wydaje się być bardzo prosta. Kupujemy na giełdzie, gdy interesujący nas instrument jest tańszy, a sprzedajemy, gdy jest droższy. W rzeczywistości taka operacja jest nieco bardziej skomplikowana, chociażby ze względu na ryzyko walutowe. W drugim wymienionym przypadku, gdy kontrakty terminowe są zbyt drogie w stosunku do instrumentu bazowego, dokonujemy zakupu instrumentu bazowego i sprzedajemy kontrakt terminowy. Natomiast jeżeli kontrakty terminowe są zbyt tanie w stosunku do instrumentu bazowego, sprzedajemy instrument bazowy i kupujemy kontrakt terminowy. Opłacalność takich operacji jest niewielka, dopiero zaangażowanie dużych środków finansowych pozwala na osiągnięcie zadowalającego zysku. Dlatego też arbitrażem zajmują się przede wszystkim dealerzy dużych instytucji finansowych, którzy wykorzystując różnice w cenach rzędu ułamków procenta, przy milionowych transakcjach osiągają duże zyski.
 

Bessa

Trend spadkowy, tzw. rynek niedźwiedzia, oznacza spadki cen połączone z wyprzedażą paperów. Zarabianie w trakcie bessy umozliwiają kontrakty terminowe, krótka sprzedaż i odpowiednie strategie opcyjne.

Blue chips

Blue chips to spółki o największej kapitalizacji i największej wartości obrotu na giełdzie. Są to spółki o dużym znaczeniu dla poszczególnych sektorów lub całej gospodarki i najczęściej uwzględnia się je w składzie podstawowych indeksów giełdowych. W przypadku giełdy warszawskiej do takich spółek można zaliczyć m.in.: Telekomunikację Polską SA, PKN Orlen SA czy PeKaO SA. Wszystkie te spółki mają bardzo dużą kapitalizację, dużą płynność i wchodzą w skład indeksu WIG20.

Dogrywka

Dogrywka jest to faza sesji giełdowej odnosząca się do papierów notowanych w systemie kursu jednolitego. Po fazie otwarcia, w trakcie której realizowane są zlecenia po kursie równym kursowi otwarcia (oczywiście tylko te, które spełniają odpowiednie warunki) rozpoczyna się dogrywka. W czasie dogrywki można składać zlecenia kupna i sprzedaży z limitem równym kursowi otwarcia. Zlecenia są realizowane w kolejności przyjęcia do systemu centralnego giełdy. Warunkiem realizacji zlecenia jest obecność w karnecie zleceń przeciwstawnych. 

Dywidenda

Po zakończeniu roku obrotowego w spółce zwoływane jest walne zgromadzenie akcjonariuszy, które może podzielić zysk, jeśli takowy został przez spółkę wypracowany. Część zysku, który przeznaczono do wypłaty akcjonariuszom, nazywamy jest dywidendą. Niestety, większość polskich spółek giełdowych nie jest zbyt chętna do dzielenia się wypracowanym zyskiem z akcjonariuszami. Jest to prawdopodobnie skutek ciągle jeszcze zbyt słabo rozwiniętego rynku kapitałowego w Polsce oraz olbrzymich potrzeb inwestycyjnych polskich firm. Jednak w miarę upływu czasu sytuacja ta powinna zmieniać się na lepsze i zbliżać do standardu światowego, gdzie wypłacanie dywidendy akcjonariuszom jest czymś oczywistym i z punktu widzenia wizerunku firmy bardzo pożądanym.

Free float, płynność

Free float  – wskaźnik, który określa procent akcji w „wolnym obrocie”. Jest to stosunek liczby akcji posiadanych przez „drobnych” akcjonariuszy do ogólnej liczby akcji. „Drobny” akcjonariusz to taki, który posiada nie więcej niż 5% ogólnej liczby akcji. Wskaźnik ten podlega ciągłej zmianie, a ostatnio daje się zauważać jego zmniejszanie w skali całej giełdy. Przyczyn takiej sytuacji jest kilka. Jedną z nich jest posiadanie przez inwestora strategicznego lub założyciela spółki dużej liczby akcji z myślą o sprawowaniu kontroli nad spółką. Inną przyczyną jest akumulacja akcji spółki, które postrzegane są jako atrakcyjna inwestycja, przez inwestorów instytucjonalnych, np. fundusze inwestycyjne lub emerytalne. Paradoksalnie rozwój funduszy inwestycyjnych i emerytalnych, oprócz wielu pozytywnych oddziaływań na rynek, przynosi zagrożenie dla naszej małej giełdy z powodu właśnie zmniejszania wskaźnika free float. Wzrost wskaźnika gwarantują nowe emisje akcji, kierowane do drobnych akcjonariuszy, lub sprzedaż akcji przez inwestorów instytucjonalnych. Z pojęciem free float jest ściśle związana płynność. Z reguły im wyższy free float, tym wyższa płynność danego papieru. Duzi inwestorzy, wybierając spółkę, w którą chcą zainwestować swoje środki, zwracają baczną uwagę na płynność. Płynny papier to taki, którego sprzedaż dużego pakietu akcji jest możliwa w dość krótkim czasie i nie powoduje znacznego spadku ceny. Jest to pojęcie dość subiektywne, ale można uznać, że płynny papier to taki, z którym związane są duże obroty.

Hossa

Trend wzrostowy, tzw. rynek byka, oznacza wzrost wartości notowanych na giełdzie papierów wartościowych, przede wszystkim akcji. 

Indeksy

W sytuacji gdy na giełdzie notowanych jest kilkadziesiąt, kilkaset lub nawet kilka tysięcy różnych papierów wartościowych, nie jest możliwe, poprzez obserwację ruchów cen pojedynczych walorów, stwierdzenie, czy rynek jest w fazie hossy, czy bessy. Rozwiązaniem tego problemu jest stworzenie indeksu giełdowego, czyli wskaźnika, którego wartość jest bezpośrednio zależna od cen wszystkich lub wybranych instrumentów notowanych na giełdzie. Najczęściej wybiera się to drugie rozwiązanie, a w skład indeksu wchodzi kilkanaście, kilkadziesiąt spółek o największej kapitalizacji i największej płynności na danym rynku. Warszawska Giełda Papierów Wartościowych publikuje kilka indeksów. Są to m.in.:

  1. WIG20 – w jego skład wchodzi 20 największych spółek, których wartość rynkowa stanowi ponad 70% kapitalizacji giełdy, a obrót przekracza 70% obrotu całej giełdy. Indeks ten opisuje zachowanie się największych spółek notowanych na warszawskim parkiecie. Taka konstrukcja indeksu umożliwiła jego wykorzystanie jako instrumentu bazowego dla kontraktów terminowych.
  2. mWIG40 – indeks spółek o średniej wielkości. W jego skład wchodzi 40 spółek notowanych w systemie notowań ciągłych.
  3. WIG – indeks, w skład którego wchodzą wszystkie akcje notowane na giełdzie w Warszawie.
  4. TechWIG – indeks, w skład którego wchodzą spółki z sektora teleinformatycznego. Wielkość spółki nie ma tu znaczenia i obok takich gigantów, jak TP SA czy Prokom S.A., są tak małe spółki, jak Simple SA czy ST Group SA.

Spośród indeksów publikowanych na innych giełdach najważniejszymi są: amerykańskie DJIA, NASDAQ, brytyjskie FTSE-100, niemieckie DAX czy japońskie Nikkei-225.

Informacja poufna

Informacja poufna to informacja dotycząca emitenta lub papieru wartościowego, która nie została przekazana do publicznej wiadomości, a która po ujawnieniu mogłaby w istotny sposób wpłynąć na cenę papieru wartościowego.

Kapitalizacja

Kapitalizacja spółki giełdowej jest to wartość wszystkich jej akcji według ostatniego kursu giełdowego.

Krótka sprzedaż

Krótka sprzedaż to sprzedaż akcji, których nie posiadamy. Aby zawrzeć taką transakcję, należy najpierw pożyczyć papiery wartościowe za pośrednictwem biura maklerskiego. Pożyczone papiery inwestor musi zwrócić w określonym terminie, najczęściej odkupując je na giełdzie. Operacja tak jest opłacalna w przypadku spadku cen akcji danego waloru.

Prospekt emisyjny i memorandum informacyjne

Prospekt emisyjny to dokument, który musi sporządzić każdy emitent wprowadzający swoje papiery do publicznego obrotu. Prospekt zawiera szczegółowe informacje na temat emitenta, jego sytuacji finansowej i prawnej, przeznaczenia środków z nowej emisji, planów inwestycyjnych itp. Prospekt musi być również sporządzany przez spółki publiczne w przypadku emisji nowych serii akcji. Spółki, które chcą, aby ich akcje były notowane na regulowanym rynku pozagiełdowym, czyli na CeTO, są zobowiązane do przygotowania tzw. memorandum informacyjnego. Dokument ten jest zbliżony konstrukcją do prospektu emisyjnego, ale zakres zamieszczonych w nim informacji jest znacznie mniejszy.

Split, czyli wymiana akcji

Jednym z parametrów akcji jest jej wartość nominalna. Zgodnie z kodeksem spółek handlowych (dawniej: kodeksem handlowym) wartość ta nie może być mniejsza niż 1 złoty. Spółka, której akcje mają wysoką cenę nominalną, są zwykle mniej płynne. Jest to skutek przede wszystkim mniejszej liczby akcji. Spółki, których akcje mają wysoką cenę nominalną, mają też z reguły wyższe ceny giełdowe, a to może stanowić barierę dla mniejszych inwestorów. W takiej sytuacji wskazane jest przeprowadzenie operacji wymiany akcji, zwanej inaczej splitem. Polega to na zmniejszeniu wartości nominalnej akcji i jednocześnie zwiększeniu ich liczby. Przykładowo spółka przed wymianą miała 1 milion akcji o wartości nominalnej 10 zł, po wymianie akcji w stosunku 1:5 posiada 5 milionów akcji o wartości nominalnej 2 zł. Oczywiście, kapitał akcyjny spółki pozostaje bez zmian i w obydwu przypadkach wynosi 10 milionów złotych.

Spread

Jest to odległość pomiędzy najlepszym zleceniem kupna, czyli zleceniem o najwyższej cenie, a najlepszym zleceniem sprzedaży, czyli zleceniem o najniższej cenie. Jeżeli papier jest notowany w punktach (np. kontrakty terminowe na indeksy), to spread jest zwykłą różnicą pomiędzy limitami wyżej określonych zleceń. W przypadku papierów, które są notowane w walucie, czyli po prostu w złotówkach, spread jest obliczany jako iloraz  różnicy ceny zlecenia sprzedaży i ceny zlecenia kupna do ceny zlecenia kupna.

Transakcje pakietowe

Czasami zachodzi potrzeba nabycia bardzo dużego pakietu akcji. Oczywiście, można to zrobić w trakcie jednej lub kilku sesji, składając kilkadziesiąt, czasami kilkaset zleceń. Niestety, działanie takie jest czasochłonne i z reguły jego efektem jest znaczny wzrost kursu akcji. Rozwiązaniem powyższego problemu są transakcje pakietowe, czyli transakcje dużymi pakietami akcji. Regulacje giełdowe określają, jak duży musi być to pakiet i jaka może być cena transakcji pakietowej. W odróżnieniu od zwykłych transakcji giełdowych oferta kupna czy sprzedaży papierów wartościowych nie jest widziana przez wszystkich uczestników rynku, ale jedynie przez jedno biuro maklerskie, do którego została skierowana. Transakcje pakietowe są zwykle uzgadniane wcześniej pomiędzy inwestorami, natomiast na giełdzie następuje jedynie zawarcie transakcji, której skutkiem jest przeniesienie własności. Innym elementem różniącym transakcje pakietowe od zwykłych transakcji giełdowych jest w zasadzie dowolna data rozliczenia transakcji, ustalana przez strony transakcji.

Wezwanie, ochrona interesów akcjonariuszy mniejszościowych

Na rynku publicznym istnieje mechanizm zabezpieczający akcjonariuszy przed sytuacją, w której kontrolę nad spółką w sposób nagły przejmuje jeden inwestor lub grupa inwestorów. Mechanizmem tym jest wezwanie. Technicznie wygląda to w ten sposób, że wzywający informuje rynek o swoich zamiarach i poprzez jedno biuro maklerskie skupuje akcje po określonej cenie. W przypadku ogłoszenia wezwania giełda zawiesza obrót akcjami danej spółki na jeden dzień, tak aby inwestorzy mogli spokojnie zapoznać się z ofertą wzywającego. Cena jest najważniejszym elementem wezwania. Nie może ona być mniejsza od średniej ceny z ostatnich 6 miesięcy na giełdzie ani od najwyższej ceny, jaką zapłacił wzywający w ciągu ostatnich 12 miesięcy. Nabycie w ciągu 3 miesięcy akcji, które dają więcej niż 10% głosów na walnym zgromadzeniu akcjonariuszy, może odbyć się jedynie poprzez wezwanie. Poza tym inwestor, posiadający większy niż 50% udział w ogólnej liczbie głosów na walnym zgromadzeniu, jest zobligowany do ogłoszenia wezwania na wszystkie pozostałe akcje. Ogłoszenie wezwania jest również niezbędne, jeżeli spółka planuje wycofanie akcji z obrotu publicznego. Dodatkowo elementem zabezpieczającym interesy akcjonariuszy mniejszościowych jest konieczność uzyskania przez inwestora zgody Komisji Papierów Wartościowych i Giełd na przekroczenie progu 25%, 33% i 50% ogólnej liczby głosów na walnym zgromadzeniu akcjonariuszy.

 Źródło: www.gielda.onet.pl