Prawo poboru

Prawem poboru (PP) to instrument finansowy, który umożliwia spółce pozyskanie kapitału z rynku giełdowego. Daje on przywilej pierwszeństwa przy zakupie nowych akcji spółki przez jej dotychczasowych akcjonariuszy. W zależności od wielkości nowej emisji w stosunku do już zarejestrowanej liczby akcji, ustalany jest tzw. parytet, informujący, ile nowych akcji można nabyć będąc posiadaczem jednej akcji starej emisji. Korzystając z prawa poboru akcjonariusze mają możliwość zachowania dotychczasowego stanu posiadania w spółce akcyjnej. Ważną cechą prawa poboru jest to, że może ono być notowane jako samodzielny papier wartościowy (nie zawsze jednak tak jest, proszę dobrze wczytywać się w prospekt emisyjny i komunikaty Emitenta). Zatem dotychczasowi posiadacze starych akcji mogą zrezygnować z objęcia nowych akcji sprzedając to prawo na giełdzie. Jednocześnie ci, którzy chcieliby nabyć akcje nowej emisji spółki, a przedtem nie byli jej akcjonariuszami, kupując prawa poboru mają taką możliwość.

Pamietać należy, że aby uzyskać prawo poboru, należy być posiadaczem akcji 3 dni robocze (ze względu na proces księgowania) przed  tzw. dniem ustalenia prawa poboru. Jeśli zatem dniem ustalenia prawa poboru jest dajmy na to 12 luty, to aby z tego prawa skorzystać, musimy mieć akcje na rachunku maklerskim dnia 9 lutego.
W dniu ustalenia prawa poboru na rachunkach inwestycyjnych wszystkich posiadaczy akcji danej spółki pojawia się nowy instrument "prawo poboru". Będzie ono rejestrowane na kontach do zakończenia terminu składania zapisów na akcje nowej emisji. Realizacja prawa poboru polega na złożeniu zapisu na akcje nowej emisji zgodnie z zasadami określonymi w uchwale o podwyższeniu kapitału zakładowego i emisji nowych akcji. W tym celu należy zgłosić się do punktu obsługi klienta domu maklerskiego prowadzącego nasz rachunek inwestycyjny i na miejscu dokonać zapisu na akcje. W momencie składania zapisu każdy inwestor musi mieć na rachunku inwestycyjnym ilość środków pieniężnych wystarczającą do opłacenia akcji na które się zapisuje.  

Jeżeli posiadacz praw poboru nie złoży zapisu na akcje nowej emisji (zapis podstawowy) lub też nie zbędzie praw na giełdzie, wraz z upływem terminu składania zapisów na nowe akcje, prawa poboru znikają z kont ich posiadaczy - Inwestor traci swoje pieniądze. Na rachunkach Inwestorów, którzy dokonali zapisu na akcje nowej emisji w miejsce praw poboru pojawiają się prawa do akcji nowej emisji (PDA). Po zakończeniu całego procesu podwyższenia kapitału PDA staną się akcjami.

Ustalenie kursu odniesienia dla akcji i prawa poboru

Wartość prawa poboru (V) zależy od różnicy między ceną starych i nowych akcji oraz od liczby praw poboru potrzebnej do objęcia jednej nowej akcji.

V = (M-S) / (N+1)

gdzie:
V- teoretyczna wartość prawa poboru
M - cena rynkowa starych akcji
S - cena emisyjna nowych akcji
N - liczba praw niezbędnych do objęcia jednej nowej akcji

Załóżmy, że kurs zamknięcia akcji spółki ABC S.A. w dniu 11.02.2008 (cena rynkowa starych akcji) wynosił  M = 20 zł.

Cena emisyjna nowych akcji została ustalona na S = 1zł.

Liczba praw niezbędnych do objęcia jednej nowej akcji N = 2.

Zatem wartość prawa poboru V = (20 - 1 ) / (2 + 1) = 6,33 zł

Kurs odniesienia na sesję w dniu 12.02.2008 wynosi 20 - 6,33 = 13,67 (kurs zamknięcia akcji w dniu 11.02 minus otrzymana wartość prawa poboru).